[RECENZJA] Opowieści z Wilżyńskiej Doliny, czyli to nie jest dobra bajka

Anna Brzezińska

Opowieści z Wilżyńskiej Doliny

Ocena: 8/10

Książka dostępna jest w pakiecie Book Rage.

Życie bywa ironiczne. Opowieści z Wilżyńskiej Doliny Anny Brzezińskiej chodziły za mną długo, acz zanadto się nie narzucały: nigdy nie brakowało książek, które wydawały się ciekawsze albo przynajmniej ”kłuły” w oczy na tyle mocno, że lądowały na szczycie listy „do przeczytania”, mimo ciągłych polecanek, że to przecie „lekkie, zabawne, z humorem, jeszcze świetne językowo i w ogóle cud, miód i orzeszki”. No i zacząłem czytać, skuszony obietnicami przyjemnej, wesołej lektury… Cholerni łgarze, oby wam języki obeschły!

Koło drogi smoki się pasą

Smocza droga Daniel Abraham

Ocena: 7,5

Zabawna sytuacja: kiedy za sprawą Gry o tron w wersji filmowej i literackiej książkami fantasy zaczynają się interesować osoby zwyczajowo omijające ten gatunek szerokim łukiem, ja czuję wewnętrzną niechęć przed czytaniem o niekończących się intrygach, wieloletnich kampaniach wojennych i epickich bitwach. Nic nie demotywuje mnie bardziej niż wizja setek postaci, które w większości i tak zapewne zginą, rozwlekłych opisów świata, naszpikowanych zupełnie nieistotnymi szczegółami oraz knowań zamotanych tak dalece, że bez rozpiski kto kogo, z kim, o kim i dlaczego się nie obejdzie. Wszystko to sprawiło, że do Smoczej drogi Daniela Abrahama podchodziłem bez specjalnego entuzjazmu i oczekiwań. I chyba to całkiem dobra metoda – jak już człowiek się rozczaruje, to raczej pozytywnie.

Przeglądając różne tytuły z gatunku fantasy można dojść do wniosku, że powieści tego typu mogą obejść bez wielu rzeczy, ale na pewno nie powinno zabraknąć w nich jednego – wojny mniejszego bądź większego kalibru. Nie inaczej jest w Smoczej drodze, gdzie punktem wyjścia fabuły jest konflikt zbrojny pomiędzy cesarstwem Antei a wolnym miastem Vanai. Nie da się ukryć: historia, jaką konstruuje Abraham, nie jest specjalnie odkrywcza czy oryginalna; znaleźć w niej można elementy dla fantasy niemal podstawowe: wspomnianą wojnę, zadanie wymagające niebezpiecznej podróży i uprzedniego zebrania odpowiedniego towarzystwa, dworskie intrygi, pradawny kult oraz kilka innych tradycyjnych motywów. Sztampa? Nuda? Tylko częściowo – Abraham nie próbuje wyważyć otwartych drzwi, siląc się na nowatorskie pomysły; zamiast tego starannie i płynnie prowadzi fabułę. Kolejne rozdziały są dość krótkie, prezentują akcję z perspektywy bohaterów i w większości kończą się dość efektownymi hakami, każącymi z ciekawością oczekiwać na powrót do przerwanego wątku. Z początku można wprawdzie marudzić na powolne tempo wydarzeń, ale wraz z kolejnymi stronicami historia przyspiesza, a losy poszczególnych postaci zazębiają się, nieraz w bardzo interesujący sposób (czemu zresztą pomagają liczne zwroty akcji – wprawdzie część z nich łatwo odgadnąć, lecz niektóre potrafią autentycznie zaskoczyć).

Podobnie sprawa ma się z bohaterami wykreowanymi na kartach Smoczej drogi: na pierwszy rzut oka mamy do czynienia ze standardowym zestawem postaci światów fantasy. Znajdzie się miejsce dla otoczonego sławą, ale noszącego w sobie traumy weterana i najemnika Marcusa Westera, dworskiego intryganta Dawsona Kalliama, łączącego lojalność wobec korony z typowo szlachecką pogardą dla niżej urodzonych, Gedera Palliako, pomniejszego szlachcica, obiektu drwin i pogardy, oraz młodej Cithrin bel Sarcour, sieroty przekazanej pod opiekę banku i wzrastającej w otoczeniu setek finansowych transakcji. I znów – w teorii łatwo można przewidzieć, jak potoczą się losy konkretnych postaci, kto przejdzie metamorfozę, komu życie podrzuci kłody pod nogi. Tyle że w przypadku tej powieści ta przewidywalność ma znaczenie drugorzędne i nie przeszkadza, jako że już od samego początku jesteśmy skłonni sympatyzować i kibicować bohaterom, zresztą wcale nie tak jednowymiarowym, jak z początku mogłoby się wydawać. Każdy z nich przeżywa zarówno chwile chwały, jak i porażki; raz widzimy ich zalety, by za moment dostrzec wady. Z biegiem czasu ewoluują, zmienia się ich światopogląd, poznają bezwzględność świata i zasady przetrwania w rzeczywistości pełnej intryg. Dotyczy to zwłaszcza Cithrin i Gedera – każde z nich odnajduje w sobie siłę, by wziąć sprawy w swoje ręce – choć dochodzą do tego różnymi drogami, prowadzącymi ku zupełnie odmiennym celom. Nie będzie przesadą stwierdzenie, że konstrukcja postaci jest najmocniejszą stroną Smoczej drogi. I nie odnosi się to tylko do bohaterów pierwszoplanowych – także ci drugoplanowi, a nawet epizodyczni zaskakują wyrazistością i bez kompleksów walczą o sympatię czytelnika (a czasami wręcz kradną opowieść dla siebie – jak mistrz Kit, bez wątpienia jeden z najciekawszych bohaterów w książce).

Pełny tekst recenzji dostępny jest na portalu Kawerna.

Życie kołem się toczy

Krzysztof Piskorski Krawędź czasu

Recenzja ukazała się pierwotnie na portalu EFantastyka.

Ocena: 9/10





Drogi przyjacielu!

Na samym początku chciałbym Cię najmocniej przeprosić za to, że tak długo nie odpowiadałem na Twój ostatni list. Niestety, nawał obowiązków związanych z nowymi projektami, jakimi się zajmuję, nie wpływa zbyt dobrze na zasoby wolnego czasu. Bywa, że brakuje mi go nawet na zapalenie fajki! Z drugiej strony… jest w tym wszystkim cząstka Twojej winy. W końcu gdyby nie Ty i Twoje fobie (wybacz, ale inaczej nazwać tego nie potrafię), prawdopodobnie nigdy nie przeczytałbym tak interesującej, czy wręcz pasjonującej książki, jaką jest Krawędź czasu. Zresztą, jej lektura na długie wieczorne godziny oderwała mnie od projektów, planów i zamówionych mechanizmów, a wiesz przecież, że rzadko się zdarza, bym w tak karygodny sposób zaniedbywał swoją pracę.

Naprawdę, czasami dopadają mnie wyrzuty sumienia, iż moje zainteresowania pozbawiły Cię takiego znaleziska, ale sam przecież, z własnej woli wysłałeś mi to cacko, czyż nie? Nie mam tutaj zamiaru z Ciebie kpić, brońcie bogowie! Ale sam wiesz doskonale, że strasznie się ekscytuję, gdy odnajdę coś interesującego, a dzieło Krzysztofa Piskorskiego (to właśnie nazwisko widnieje na okładce) niewątpliwie takie jest.

Ale od początku.
Pamiętasz, jak opisywałeś ten tomik tuż po wyciągnięciu go z owego starego, na wpół zniszczonego zakładu zegarmistrzowskiego? „Niewielkich rozmiarów, dość solidny; stronice zapełnione szkicami nieznanych mechanizmów, widoczny niszczący wpływ czasu”. Tak właśnie to ująłeś. Może zabrzmi to samolubnie, ale podczas pracy konserwatorskiej nad tą książką szczerze cieszyłem się, że lekko ważyłeś sobie wykłady z chemii, podstaw mechaniki i rysunku technicznego. Zawsze wolałeś wilgotne piwnice i zamki… W każdym razie dość szybko udało mi się oczyścić księgę. Gdybyś mógł ją teraz zobaczyć! Okładka sprawia wrażenie zrobionej z czystej miedzi i złota, a precyzja artysty, który wykonał grafikę jest wprost niesamowita. Maestria, z jaką stworzył każdy trybik i mechanizm, jak dopracował detale… doprawdy zadziwiające. Już w samej okładce można się zakochać, a dalej jest jeszcze lepiej! To, co brałeś za zniszczenia, okazało się ogromnym wysiłkiem artysty, by nadać stronom szlachetności i powabu, zaś skomplikowane mechanizmy to piękny ornament – miód na serce takiego niespełnionego wynalazcy jak ja. Co więcej, gdybyś poświęcił nieco uwagi grafikom, dostrzegłbyś, że nie są skomplikowane, lecz niezwykle wyrafinowane, pociągające, a jednocześnie niepokojące. Cudowna rzecz.

Z pewnym rozbawieniem wracam myślami do listu, w którym narzekasz na skomplikowany język pełen technicznego bełkotu. Słyszysz odgłos zgrzytania zębatek! Cykania zegara! Przykro mi to mówić, ale znów dały o sobie znać Twoje fobie. Gdybyś zdobył się na odrobinę dobrej woli, zobaczyłbyś, że nie ma w Krawędzi czasu żadnej językowej przesady czy awangardy, której obaj wszak nie lubimy. Więcej – jestem zdania, iż Piskorskiemu świetnie udało się wyważyć styl pisania – książka nie jest przeładowana technobełkotem, kiedy trzeba autor pisze w sposób poetycki, by za chwilę znów stać się zdecydowanie bardziej zwięzłym i konkretnym. Nie mam co prawda zbyt głębokiej wiedzy na temat czasów opisywanych w tym tomie, ale w moim mniemaniu sprawnie przedstawiono mentalność dziewiętnastowiecznych mieszkańców przemysłowego miasta – zwłaszcza w dialogach. Są żywe, doskonale się je czyta, wyśmienicie oddają charaktery postaci i targające nimi emocje. Wystarczy poczytać rozmowy podczas partyjki kart i będzie wiadomo, o co mi chodzi. Ale nawet ten element blednie w obliczu tego, co Piskorski wyprawia z opisami. Tak, wiem, nie najszczęśliwsze określenie, ale dobrze oddaje sytuację i moje uczucia. Doprawdy, powiadam Ci: dla samych opisów warto przeczytać tę książkę od deski do deski. Owszem, zdarzają się momenty cykające techniką w rytmie pracy powieściowego mechana, ale bez problemu równoważy to piękno opisów, pewna ich barokowość i porażająca wręcz szczegółowość. Nieważne, czy rozpatrywane są koncepcje światów pudełkowych, kabalistyczne rytuały, sytuacja społeczna czy niepewność, jaka targa bohaterami – możesz mieć pewność, że wszystko to opisane jest z zadziwiającym wręcz pietyzmem i dokładnością, w sposób porywający i wysmakowany zarazem.

A właśnie, w kwestii kabały i pudełkowych światów… pamiętasz powiedzenie „nie oceniaj książki po okładce”? Gdybyś wbił je sobie do głowy, zdołałbyś dostrzec, że Krawędź czasu to nie tylko steampunk, ze wszystkimi jego trybikami i przekładniami, ba! sprowadzenie powieści do tego poziomu byłoby w pewien sposób krzywdzące. Piskorski bowiem dokonuje prawdziwej transmutacji, alchemicznego eksperymentu, w którym harmonijnie łączy motywy techniczne z kabałą i historią, a melodramat z opowieścią sensacyjną, dorzucając jeszcze szczyptę grozy. W efekcie otrzymujemy doprawdy porażającą mieszankę ludzkich zgryzot i pragnień oraz mistycznego oświecenia. Co ciekawsze, żadna z wymienionych estetyk nie bierze góry nad pozostałymi: wszystkim poświęcona jest pewna część opowieści, lecz w czasie jej trwania nieustannie się one splatają, przenikają wzajemnie i uzupełniają. Wiesz, co to znaczy? Że niemal każdy dałby radę odnaleźć coś dla siebie. Nawet taki zawzięty na punkcie czarnoksięstwa maniak jak Ty.

Zaznaczyć przy tym należy, iż fabuła, jaką buduje autor, jest niezwykle skomplikowana, lecz jednocześnie spójna. Snuje on opowieść o ludzkich namiętnościach, o niewysłowionej potrzebie ciągłego wędrowania, o strachu, nadziei i rozpaczy. Jednego ze swych bohaterów, Maksyma, ukazuje błąkającego się po wielkiej, miejskiej konstrukcji osadzonej poza czasem; drugiego – Franka – rzuca w niespokojne czasy przemian i wielkiego kryzysu, pozostawiając go samego w walce o swoją pamięć i tożsamość. Obydwaj intrygują i przyciągają, czytelnik razem z nimi stara się odszukać sens świata, do którego trafili, przeżywa kolejne dramaty, jakie los stawia przed nimi na drodze do ostatecznego oświecenia. Ta tragedia, groza wiecznego trwania i nieustannej przemiany uderza zwłaszcza wtedy, gdy odkryjemy koncept, na którym autor oparł powieść. Teoretycznie prosta idea zostaje przyobleczona w ciało w taki sposób, że ja – który przecież niejedną księgę pochłonąłem i na niejednym koncepcie zęby zjadłem – czułem się zaskoczony. Wątki płyną równolegle, niemal bez żadnych punktów wspólnych, by w najmniej oczekiwanym momencie spleść się w jeden. I kiedy wydaje się, że już znamy odpowiedź, już wiemy, co nastąpi, historia przekształca się po raz kolejny, burząc nasze przewidywania. A potem – jakby zaskoczeń było mało – następuje kolejny zwrot akcji, a po nim jeszcze następny, przez co ostateczne zakończenie jest całkowicie różne od tego, czego się spodziewaliśmy. Zaskakujące, a jednocześnie szalenie pesymistyczne. Czyżby nie było wyjścia z zaklętego kręgu naszego momentu życia?

O bogowie, ależ się rozpisałem! A planowałem tylko krótko wspomnieć o lekturze! Wybacz staremu durniowi, ale doprawdy – rzadko mam okazję trzymać w dłoniach książkę tej urody co Krawędź czasu. Już samo patrzenie na nią poprawia mi humor, a gdy zagłębiam się w historię tajemniczego miasta, kabalistycznych rytuałów i nieszczęśliwej miłości, doprawdy trudno mi zachować obiektywizm. Książka mnie po prostu oczarowała – fabułą, językiem, grafiką. Podsyłaj mi takie częściej, przyjacielu! I radzę Ci się pospieszyć z przyjazdem – biorąc pod uwagę to, ile głodnych oczu spogląda na ten tom w moim zakładzie, może się okazać, że gdy przyjedziesz, z lektury będzie cieszył się już kto inny…

A wracając do bardziej przyziemnych spraw: wiedziałeś, że twoja sąsiadka się żeni? Z tym grubym młynarzem, co to podobno młódki obłapiał jeszcze w czasach, gdy…